Mensenhandel en de informele economie

Als het gaat over mensenhandel is de aandacht van de Nederlandse overheid en ook die van de wetenschap vooral gericht op uitbuiting in de seksindustrie. Dit is opmerkelijk in het licht van de uitbreiding van het wetsartikel mensenhandel in 2005 waarin juist een uitbreiding heeft plaatsgevonden naar uitbuiting van allerlei arbeidssectoren en dienstverlening. In dit seminar wordt mensenhandel in een breder perspectief van informele economieën en migratie geplaatst en zullen verschillende (buitenlandse) deskundigen hun kennis en ervaringen vanuit Nederland en andere landen bespreken. Het is de vraag in hoeverre deze vormen van mensenhandel in de informele economie plaatsvinden, welke relaties er bestaan met etnisch ondernemerschap en welke kwetsbare groepen van uitbuiting te onderscheiden zijn. Welke betekenis heeft informele arbeid en de tewerkstelling van vreemdelingen zonder verblijfstatus onder migrantenondernemers? In het ochtendprogramma zal vooral aandacht worden besteed aan de relaties tussen de centrale thema's van mensenhandel, informele economieën, (etnisch) ondernemerschap en criminaliteit. In de middag is er meer ruimte voor empirisch onderzoek onder onrechtmatig verblijvende alleenstaande minderjarige jongeren en Chinese migratie en mensenhandel. Het seminar zal afgesloten worden door deskundigen die zullen spreken over de aanpak en opsporing van mensenhandel en uitbuiting in 'overige sectoren'.

Human Trafficking and the manufacturing of a mobile underclass
Dr. David Kyle (UC Davis)

The nexus between informal economy and trafficking in human beings. Evidence from the Italian case
Dr. A. Di Nicola (University of Trento)

Jong en illegaal in Nederland; voormalige amv's, bestaansstrategieën en mensenhandel
dr. R. Staring (EUR)

Snakeheads or labor brokers; victims or heroes? Exploring divergent perspectives on undocumented Chinese migration
Prof. Dr. C.L. Pang (KU Leuven)

Strafbaarstelling van "overige uitbuiting" binnen mensenhandel
mr. W.J.B. ten Kate (Landelijk Parket Zwolle) en mr. S.M.A. Lestrade (Hof Arnhem)

Strafrechtelijk onderzoek uitbuiting Indonesische kroepoekbakkers
Teamleider en projectleider SIOD

Schade van georganiseerde misdaad - Harm of organised crime

Welke schade brengt georganiseerde misdaad teweeg? Welke dimensies van schade kunnen worden onderscheiden, kunnen we deze meten en, zo ja, hoe dan? In hoeverre wordt er bij het stellen van beleidsprioriteiten en bij het wegen van de ernst van concrete zaken rekening met de schade gehouden? Deze vragen staan centraal tijdens het seminar dat op 19 mei 2010 door CIROC wordt georganiseerd. Op dit seminar zullen zowel wetenschappers als praktijkmensen spreken, voortdurend vanuit internationaal vergelijkend perspectief. Het voorlopige programma ziet er als volgt uit:

What harm/damage is caused by organised crime? What dimensions of harm/damage can be distinguished and can we measure them? How are policy priorities set, taking account of the seriousness of individual cases? These questions are central to the seminar on May 19, 2010 organised by CIROC. At this seminar, scientists and practitioners enter into debate from an international comparative perspective.

'The world of crime’; de impact van (georganiseerde) misdaad op mensen en samenlevingen
prof. dr. Jan van Dijk (Intervict, Universiteit Tilburg)

Het meten van de impact van georganiseerde misdaad in andere landen en de resultaten daarvan
prof. dr. Tom Van den Beken (Criminologie, Universiteit Gent)

Het wegen van schade in de Nederlandse opsporings- en vervolgingspraktijk
mr. Roger Bos, plaatsvervangend Hoofdofficier van Justitie van het landelijk parket

Harm - from abstraction to practice, the story so far
prof. dr. Mike Levi, (Criminology, Cardiff University)

How to measure harms of organised crime?
Prof. dr. Letizia Paoli (Criminology, Katholieke Universiteit Leuven)

Can we make a difference? Aspects of work done for the UK Financial Services Authority
prof. dr. Nicholas Dorn (Criminology, Erasmus University Rotterdam)

Hedendaags extremisme en terrorisme

De aanslagen in New York en Washington op 11 september 2001 hebben de thema’s terrorisme, extremisme en radicalisering op een wrange manier bovenaan de politieke agenda gezet. Maar wat weten we eigenlijk over deze fenomenen, en over effecten hierop van het overheidsbeleid? De afgelopen Seminar jaren heeft een groot aantal wetenschappers zich beziggehouden met deze onderzoeksthema’s en is er vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines en met gebruikmaking van verschillende onderzoeksmethoden en gegevensbronnen antwoord gezocht op deze vragen. Op deze themadag brengen we inzichten uit deze verschillende onderzoeksvelden bijeen. Hedendaags extremisme In de ochtend zullen vormen van terrorisme en extremisme geduid worden in internationaal en in historisch perspectief, door professor Rik Coolsaet en terrorisme (Universiteit Gent) en professor Frank Bovenkerk (Universiteit van Amsterdam). Daarnaast gaat Beatrice de Graaf (Universiteit Leiden) naar aanleiding van haar recente boek ‘Theater van de angst. De strijd tegen terrorisme in Nederland, Duitsland, Italië en Amerika’ in op de wisselwerking tussen vormen van extremisme en het overheidsbeleid. In de middag zullen verschillende vormen van extremisme en terrorisme worden beschreven. Christianne de Poot (WODC) licht de bevindingen toe van een binnenkort te verschijnen studie naar ‘Jihadistisch terrorisme in Nederland’. Daarnaast is er aandacht voor extremisme in de krakerswereld (Frank van Gemert, Vrije Universiteit Amsterdam; professor Dina Siegel, Universiteit Utrecht), rechts extremisme (onder voorbehoud: Jaap van Donselaar, Universiteit Leiden) en dierenrechtenextremisme (Janine Janssen, criminologe). Centraal staan overeenkomsten en verschillen tussen deze fenomenen en de effecten van de aanpak van deze fenomenen. Er is volop ruimte voor discussie.

-Hedendaags extremisme in internationaal en historisch perspectief
Prof. dr. Rik Coolsaet
-waarom zijn er de afgelopen dertig jaar in Nederland geen fatale
terroristische aanslagen gepleegd?
Prof. dr. Frank Bovenkerk
-De ‘performative power’ van terrorismebestrijding. De wisselwerking van extremisme en overheidsbeleid
dr. Beatrice de Graaf
-Jihadistisch terrorisme in Nederland
dr. Christianne de Poot
-Dierenrechtenextremisme
dr. Janine Janssen
-Rechts extremisme
dr. Jaap van Donselaar
-Krakersbeweging in de 21e eeuw
dr. Frank van Gemert en Dina Siegel

Corruptie in de rechtshandhaving - 21 oktober 2009

Corruptie in de rechtshandhaving

Reeds jarenlang duiden de gegevens van de non-gouvernementele organisatie Transparency International er op dat Nederland tot de minst corruptiegevoelige landen ter wereld behoort. Corruptie is, zo blijkt ook uit menig wetenschappelijk onderzoek, geenszins een noodzakelijk kenmerk van georganiseerde criminaliteit. Het is veeleer een be¬drijfsmiddel dat op gepaste momenten wordt ingezet. De gevallen van corruptie die in ons land aan de oppervlakte komen, hebben vooral betrekking op het lekken van vertrouwelijke informatie in de sfeer van opsporing en toezicht. Veelal zijn daarbij politiemensen, douaneambtenaren of handhavers van een andere opsporingsdienst betrokken.
Hoe zien deze vormen van corruptie er zoal uit? En hebben we eigenlijk wel reden tot genoegzaam achterover leunen of is er in Nederland meer aan de hand dan we wel denken? Wordt Nederland kwetsbaarder voor corrumptieve relaties door veranderingen in misdaadpatronen en/of nieuwe samenwerkingsverbanden met opsporingsdiensten in landen met een bedenkelijke reputatie? Hoe pakken we de corruptiedreiging aan en welke moeilijkheden dienen zich daarbij aan? Deze en andere vragen staan centraal tijdens het CIROC-seminar dat wordt georganiseerd op woensdag 21 oktober a.s. in Utrecht.

-Corruptie in Nederland; een update
Prof. dr. Hans Nelen (Maastricht University)
-Politiële corruptie in Nederland, Engeland en de USA
Prof. dr. Maurice Punch (London School of Economics)
-Police corruption in Russia
Olga Pleshkova (University of Nottingham)
-Strafrechtelijke aanpak van corruptie
Mr. Jack van Zijl (Landelijk corruptieofficier van justitie)
-Op zoek naar lekken
Piet Keesman (Hoofd BIO, Regio Amsterdam-Amstelland)
-Integriteitbevordering onder ambtenaren
Dr. Emile Kolthoff (Juridische Hogeschool Avans-Fontys

Politiek en georganiseerde misdaad – 13 mei 2009

Deze bijeenkomst was de laatste in de reeks seminars die CIROC op de Vrije Universiteit te Amsterdam organiseerde.
Het thema is de directe relatie tussen politieke machthebbers en georganiseerde misdaad. Het is het verhaal van de Italiaanse politicus Andreotti die verdacht werd van het hebben van maffia connecties of van voormalige communistische leiders die sleutelposities in de Russische georganiseerde misdaad innemen. Hoe gaat dit in zijn werk? Hoe kunnen misdrijfplegers politieke besluitvorming beïnvloeden of zelf machtsposities bekleden? Zijn juist de zwakke staten kwetsbaar voor criminele infiltratie of zijn deze staten zwak geworden door toedoen van criminelen? Kunnen dergelijke processen zich ontwikkelen in gesloten politieke systemen, of zijn juist open democratische structuren kwetsbaar? Vormt het toegenomen populisme in de politiek een risico voor de integriteit van de politiek?
Het is moeilijk voorstelbaar dat er in Nederland een directe relatie zou bestaan tussen politieke machthebbers en criminele groepen. Maar erg ver over de grenzen behoeven we niet te gaan om connecties te ontwaren tussen politiek en georganiseerde misdaad. En zelfs binnen ons eigen Koninkrijk zijn er wel degelijk voorbeelden aanwezig van de nexus. Brengt de globalisering, of meer concreet de Europese eenwording, deze problemen dichterbij? Wat geeft ons de zekerheid dat eenwording niet tot aantasting maar tot versterking leidt van de ‘rule of law’?

- Prof. Peter Andreas (Brown University)
Onderwerp: Blue Helmets and Black Markets: The Business of Survival in the Siege of Sarajevo
- Prof. Letizia Paoli (Catholic University Leuven)
Onderwerp: Politics-Organized Crime nexus in Italy
- Prof. Dr.Dina Siegel (Universiteit Utrecht / CIROC)
Onderwerp: Vory v zakone and Russian politics - past and present
- Philip Gounev (Center for Study of Democracy, Sofia, Bulgaria)
Onderwerp: Organized Crime, Corruption and Politics in Bulgaria
- Prof. Marc Cools (Ghent University)
Onderwerp: De Agusta affaire
- Prof. Dr. Michael Shafir (University of Cluj, Romania)
Onderwerp: The Lady is a Tramp: populist Uses and Abuses of Fighting Crime
- Mr. Gerard Spong (Spong Advocaten)


Chinezen en de Chinese georganiseerde misdaad - 18 februari 2009

De Chinese gemeenschap in Nederland kent een lange geschiedenis die terug gaat naar het einde van de negentiende eeuw. De Chinese gemeenschap heeft ook de naam een gesloten gemeenschap te zijn, die zich voor buitenstaanders maar moeilijk laat kennen. Tegelijkertijd staan Chinezen bekend als succesvolle migranten, die het in vergelijking met veel andere migrantengroepen goed doen in de Nederlandse samenleving.
Onderzoek naar illegaal in Nederland verblijvende Chinezen laat zien hoe hun komst en het verdere verblijf in belangrijke mate plaats vindt binnen de Chinese gemeenschap waarbij de etnische economie emplooi biedt. Dit roept vragen op naar de migratiepatronen van Chinezen naar Nederland vroeger en nu. Hoe onderscheidend en transnationaal zijn deze migratiepatronen en hoe ziet momenteel de inbedding van illegale Chinezen in de Chinese gemeenschap er uit? Is hier sprake van uitbuiting en mensenhandel en op welke terreinen speelt zich dit af?
Criminologen hebben zich de afgelopen jaren in relatie tot Chinezen vooral bezig gehouden met hun rol bij de georganiseerde mensensmokkel. Maar tijdens de seminar is gebleken dat Chinezen ook actief op verschillende terreinen van de georganiseerde misdaad zoals de handel in precursoren, geweldsactiviteiten, mensenhandel en verschillende vormen van kansspelen.

- Prof. Dr. B. ter Haar (Universiteit Leiden)
Onderwerp: Chinese triades vroeger en nu
- Prof. Dr. F. Pieke (University of Oxford)
Onderwerp: Mensensmokkel of dienstverlening: waarom zijn er overal Chinezen?
- Sander Huisman (Dienst Nationale Recherche / KLPD)
Onderwerp: Duivels, meisjes en links draaiend varkensvlees: Hongkong Chinezen en hun rol in de wereldwijde handel in precursoren.
- Dr. M. Soudijn (KLPD)
Onderwerp: Chinese samenwerkingsverbanden: mensensmokkel en precursoren vergeleken
- Prof. dr. D. Korf (Universiteit van Amsterdam/Universiteit Utrecht)
Onderwerp: Illegaliteit en uitbuiting in de Chinese gemeenschap
- Barbara Celis (Federale Gerechtelijke Politie, België)
Onderwerp: Chinese georganiseerde misdaad en kansspelen


‘Vastgoed en verweving onderwereld/bovenwereld’ - 9 december 2008

Na de moord op Willem Endstra is het niet meer rustig geworden rond de vastgoedsector. Afpersingen van vastgoedhandelaren en relaties met witwassen en georganiseerde misdaad stelden de sector in een bijzonder kwaad daglicht en hebben de vraag opgeworpen in hoeverre de onderwereld greep heeft gekregen op de vastgoedsector. Omgekeerd heeft een omvangrijk recent strafrechtelijk onderzoek naar vastgoedfraude de prangende vraag opgeworpen hoe integer de vastgoedsector zelf is en wat de grenzen zijn tussen bonafide en malafide gedrag van mensen die hun brood verdienen met vastgoed: vastgoedhandelaren, notarissen, makelaar-taxateurs, hypotheekbemiddelaars, tussenpersonen en anderen. Hoe integer is deze sector? Is het toezicht op deze sector eigenlijk wel goed geregeld?
In de afgelopen tijd zijn verschillende wetenschappelijke en strafrechtelijke onderzoeken uitgevoerd rond het thema ‘Vastgoed en verweving onderwereld/bovenwereld’. Ook heeft een speciale parlementaire werkgroep zich gebogen over het thema ‘Verweving onderwereld/bovenwereld’ en op 9 oktober jl haar eerste conclusies wereldkundig gemaakt. Tijdens de CIROC-studiedag op dinsdag 9 december 2008 is met onderzoekers, praktijkfunctionarissen en de voorzitter van de werkgroep ‘verweving onderwereld/bovenwereld’ de voorlopige balans opgemaakt.

- Prof. dr. Tom Berkhout (Universiteit Nijenrode)
Onderwerp: Vastgoed: achtergronden van een branche onder vuur
- Dr. Barbra van Gestel (WODC / CIROC)
Onderwerp: Illegale activiteiten in de woningsector. Resultaten van recent WODC-onderzoek
- Dr. Cisca Joldersma (Tweede Kamerlid voor het CDA en voorzitter parlementaire werkgroep verweving onderwereld/bovenwereld)
Onderwerp: Grensverkeer tussen malafide en bonafide gedrag
- Prof. dr. Hans Nelen (Universiteit Maastricht / CIROC)
Onderwerp: Commercieel vastgoed: resultaten van een terreinverkenning
- Mr. Jos van Leijen (Officier van Justitie, Parket Amsterdam, Openbaar Ministerie)
De Cabrio-methode in Amsterdam

De forumdiscussie over het delen van Bibob-informatie met publieke en private partners werd geleid door Prof. dr. Henk van de Bunt (EUR / CIROC).
Deelnemers: Mr. Rene Craemer (Voormalig hoofdofficier Functioneel Parket) Lou Mennens (Projectleider Awareness en Implementatie Bestuurlijke Aanpak) en Prof. mr. Jan Struiksma (Hoogleraar Ruimtelijk Bestuursrecht, VU)

Enkele documenten en rapporten die ter sprake zijn gekomen tijdens deze seminar zijn te vinden onder Rapporten.


Nigeriaanse criminele netwerken - 7 oktober 2008

Verschillende mediaberichten hebben in de afgelopen jaren vol gestaan met criminele activiteiten gepleegd door verschillende Nigeriaanse netwerken in Nederland. De criminele activiteiten waarmee de Nigeriaanse netwerken in verband zijn gebracht variëren van vrouwenhandel tot cocaïne handel en credit card/ internetfraude. In Nederland is er nog weinig onderzoek verricht naar de werkwijze van deze netwerken. Op internationaal niveau zijn verschillende multilaterale organisaties, zoals de UNODC en de UNICRI, betrokken bij grootschalig onderzoek naar de aard en omvang van de Nigeriaanse criminele netwerken en de transnationale vertakkingen van de netwerken.
In het ochtendgedeelte van de seminar werd de situatie in Nigeria besproken. Daarbij werd ingegaan op lokale percepties van mensen op bepaalde vormen van criminaliteit zoals ‘419’ fraude en corruptie. Ook de aanpak door, onder andere, de Economic and Financial Crime Commission in Nigeria kwam aan de orde. In het tweede deel van de studiedag is ingegaan op de huidige situatie in Nederland: wat is de aard van de criminaliteit van de Nigeriaanse criminele netwerken in Nederland en wat zijn de grote problemen rond controle en opsporing door politie en justitie?

- Mr. O. Adegbite, (Head of the Advance Fee Fraud Section, Economic and Financial Crime Commission in Nigeria)
Onderwerp: Economic and financial crimes in Nigeria
- Dr. Daniel Jordan Smith (Brown University)
Onderwerp: Popular perceptions and participation in organised crime/corruption in Nigeria
- Osa
Onderwerp: Nigerian Criminal Network in the Netherlands
- Jolanda van de Weerd (Politie Amsterdam-Amstelland)
Onderwerp: West Afrikaanse criminele netwerken en de criminele activiteiten: Preventie in de keten
- Drs. Yvette Schoenmakers (Politieacademie, in samenwerking met de Advies- onderzoeksgroep Beke)
Onderwerp: ‘419’ in Nederland


Illegale wapenhandel - 14 mei 2008

Kennis en discussies over aard, omvang en beleid over wapenhandel in de wereld zijn sterk gefragmenteerd door de vaak onduidelijke en artificiële grenzen tussen ‘legale’ en ‘illegale’ handel, en tussen kleine en grote, conventionele en onconventionele wapens. Het feit dat een deel van de internationale handel in wapens illegaal is (dus tegen nationale wetgeving of internationale recht), neemt niet weg dat er een centrale rol is van legale, machtige actoren, onder wie producenten, verkopers, brokers, kopers en eindgebruikers van illegale wapens. De ‘illegaliteit’ van deze handel kan gerelateerd zijn aan de kwaliteit en kwantiteit van de geproduceerde wapens (tegen internationale restricties en regulering), aan het gedrag van verkopers en aanbieders (aan staten, groepen of individuen op zwarte lijsten), of aan het gedrag van de ontvangers en gebruikers van de wapens (oorlogsvoering, onderdrukking, mensenrechtenovertredingen, enz). Op dit terrein is het dan mogelijk dat individuele zakenlieden, criminele samenwerkingsverbanden (georganiseerde criminaliteit) of zelfs terroristische organisaties een rol kunnen spelen als brokers, tussenhandelaren, smokkelaars of partners van producenten, legers, toezichthouders of politici.
In het bijzonder zijn de ‘transfers’ van wapens belangrijk uit productielanden (VS, Europa) of gedemilitariseerd regio’s (Balkan, Oost Europa) naar steeds nieuwe war zones zoals Irak, Soedan, Kongo of Colombia. Nederland speelt een belangrijke rol in de productie, doorvoer en export van wapens in de legale en illegale handel, zoals blijkt uit de prominente rol die internationale handelaars zoals Frans van Anraat en Guus Kouwenhoven hebben gespeeld.


- Drs. Pieter Wezeman (Stockholm International Peace Research Institute)
Onderwerp: Global arms transfers: a conceptual introduction
- Prof. Dr. Cyrille Fijnaut (Universiteit van Tilburg)
Onderwerp: Het beleid van de VN en de EU inzake illegale wapenhandel
- Dr. Dina Siegel (Vrije Universiteit Amsterdam), Dr. Wim Huisman (Vrije Universiteit Amsterdam) and Dr. Tim Boekhout van Solinge (Utrecht Universiteit).
Onderwerp: Arms traders and brokers in Sierra Leone and Liberia.
- Mr. Brian Johnson-Thomas (independent research journalist)
Onderwerp: Techniques of clandestine arms deliveries from Eastern Europe
- Dr. Marsha de Vries (Universiteit Twente)
Onderwerp: Controle en opsporing van illegale wapenhandel in Nederland
- Drs. Frank Slijper (Campagne tegen Wapenhandel)
Onderwerp: Export en doorvoer van wapens via Nederland: aard, omvang en beleid.

Ondergronds bankieren- 13 februari en 12 maart 2008

Ondergronds bankieren houdt in dat zonder vergunning en dus ook zonder controle van de overheid of de centrale bank geldtransacties worden verricht. Het fenomeen is ontstaan in verschillende regio’s (China, Midden-Oosten, India) en kent al een lange geschiedenis. Kern van activiteit is dat geld wordt overgeboekt van de ene naar de andere plaats, en in dit opzicht is er een gelijkenis met de money transfers van Western Union of MoneyGram. Maar het verschil is dat deze financiële dienstverleners onder het toezicht staan van de overheid en DNB. Binnen Nederland zijn ondergrondse banken voor etnische gemeenschappen laagdrempelige voorzieningen om geld over te boeken naar familieleden in hun landen van herkomst. Sinds de opkomst van anti-witwasmaatregelen is ondergronds bankieren aantrekkelijk geworden voor personen die misdaadgeld willen wegsluizen naar het buitenland, zonder papieren sporen na te laten. Na 9/11 is er een argument bijgekomen om ondergronds bankieren beter te controleren, omdat ondergrondse bankiers een facilitaire rol zouden spelen in de financiering van terrorisme.
In de Westerse landen is een duidelijke trend waarneembaar naar meer regulering van en toezicht op ondergronds bankieren, ook in Nederland. Maar wat weten wij nu eigenlijk over ondergronds bankieren in Nederland? Hoe werkt het en wie doen het? Is er sprake van een wereldwijd netwerk van bankiers of werken de bedrijfjes elk afzonderlijk voor eigen rekening en risico? Waarom maken migranten er nog steeds gebruik van ondergronds bankiers? Hoe groot is het misbruik? Is het waar dat criminele organisaties gebruik maken van de diensten van ondergrondse bankiers? Deze vragen staan centraal in de seminar.

- Prof. dr. Henk van de Bunt (Hoogleraar criminologie EUR/CIROC)
Onderwerp: Ondergronds bankieren: algemene introductie en presentatie van enkele cases
- Drs. José Aarts (Antropologe, VU)
Onderwerp: Ondergronds bankieren in de Benin gemeenschap
- Sher Shah Nabi (student criminologie, VU)
Onderwerp: Ondergronds bankieren in de Afghaanse gemeenschap.
- Wietse Boersma (Opsporingsmedewerker FIOD/ECD)
Onderwerp: Ondergronds bankieren in de Irakese en Syrische gemeenschap.
- Prof. H. Scobie (Chairman, European Economics and Financial Centre, London)
Onderwerp: Informal Transfer Payments: Economic and Regulatory Implications.
- Prof. dr. Brigitte Unger (Professor of Public Sector Economics, Utrecht University)
Onderwerp: Informal Transfer Payments: Lessons from the Netherlands Suriname Corridor
- Dr. Brigitte Slot (Medewerkster Directie Financiële Markten, Ministerie van Financiën)
Onderwerp: Ondergronds bankieren, vanuit het perspectief van Financiën
- Mr. drs. Casper Riekerk (Hoofd expertisecentrum handhaving DNB)
Onderwerp: Illegale money transfers: de handhavingpraktijk